“Wanneer literair erfgoed en meningsuiting worden aangevallen, wordt ons vermogen om de verhalen en ideeën te ontwikkelen die nodig zijn om de schijnbaar onoplosbare uitdagingen van de wereld te begrijpen en aan te pakken, aangetast, met alle gevolgen van dien voor ons allemaal.”

Ma Thida, voorzitter WIPC

Op 23 april 2026, op Wereldboeken dag, lanceert PEN International Writers Under Siege: Defying Silence – PEN International Case List 2026, waarin een verontrustend wereldwijd patroon wordt gedocumenteerd: de ruimte voor meningsuiting, cultuur en afwijkende meningen krimpt naarmate regeringen hun inspanningen opvoeren om kritische uitingen het zwijgen op te leggen en schrijvers vanwege hun werk aan te pakken.

In alle regio’s worden schrijvers nog steeds geconfronteerd met gevangenschap, bedreigingen, censuur en gedwongen ballingschap. In 2025 documenteerde PEN International wereldwijd 140 gevallen van vervolging, waaronder 32 gevangen genomen schrijvers, 26 slachtoffers van intimidatie, 23 slachtoffers van gerechtelijke intimidatie en 12 slachtoffers van gedwongen verdwijning. Onder hen: de Indiase journaliste en schrijfster Rana Ayyub wordt nog steeds geconfronteerd met doodsbedreigingen en intimidatie vanwege haar reportages. De Wit-Russische Nobelprijswinnaar Ales Bialiatski werd vrijgelaten uit de gevangenis, maar gedwongen in ballingschap te gaan. In El Salvador heeft journalist en auteur Óscar Enrique Martínez D’Aubuisson het land verlaten na bedreigingen en berichten over een arrestatiebevel in verband met interviews waarin vermeende banden van de regering met bendes aan het licht werden gebracht. In Eritrea blijft het lot van schrijver Dawit Isaak, die al bijna 24 jaar vastzit, onbekend, terwijl de Algerijnse dichter Mohamed Tadjadit herhaaldelijk gevangen is gezet vanwege zijn geschriften en activisme.

Afnemende bescherming van de vrijheid van meningsuiting

Writers Under Siege: Defying Silence – PEN International Case List 2026 belicht de uitholling van internationale waarborgen ter bescherming van de vrijheid van meningsuiting. In veel landen geven regeringen niet eens meer lippendienst aan de mensenrechten, terwijl terugtrekkingen uit internationale instellingen de op regels gebaseerde wereldorde verzwakken.

Tegelijkertijd ondermijnen bezuinigingen op internationale hulp door grote donoren de humanitaire steun, het onderwijs en het culturele leven, waarbij vrouwen en meisjes in Afghanistan tot de zwaarst getroffen groepen behoren. In Myanmar hebben bezuinigingen de ballingschapmedia langs de grens tussen Thailand en Myanmar getroffen, waardoor tientallen journalisten die gevaar lopen, met uitzetting worden geconfronteerd.

Conflicten verwoesten het culturele leven

Gewapende conflicten blijven het culturele leven verwoesten in landen als de Democratische Republiek Congo, Myanmar, Palestina, Soedan en Oekraïne.

In Soedan is tot 90 % van de mediabedrijven vernietigd en zijn 27 kranten gedwongen te sluiten. Het aantal werkende journalisten is gedaald van 1 500 vóór de oorlog tot 250–300, waarvan er nog slechts ongeveer 70 in het land zelf werkzaam zijn.

In Oekraïne hebben Russische troepen minstens 255 culturele figuren gedood, waaronder schrijvers, kunstenaars en historici. In Gaza hebben Israëlische bombardementen huizen, bibliotheken en culturele ruimtes verwoest en schrijvers en kunstenaars ontheemd. Elders heeft bendegeweld in Ecuador en Haïti het culturele leven en de toegang tot informatie beperkt.

Protestbewegingen en repressie

Protestbewegingen bleven in 2025 wijdverbreid, vaak geleid door Gen Z-activisten die zich online organiseerden. Deze mobilisaties hebben geleid tot het aftreden van functionarissen of regeringen in Bulgarije, Indonesië, Madagaskar, Nepal, Peru en Servië, en tot hervormingen in Kenia, Marokko, Paraguay, de Filippijnen en Togo.

Autoriteiten reageerden vaak met buitensporig geweld, massale arrestaties en andere beperkingen, onder meer tijdens verkiezingen in Kameroen, Tanzania en Oeganda. Regeringen legden ook internetblokkades of verboden op sociale media op tijdens protesten in Afghanistan, Kameroen, Nepal, Iran, Indonesië, Tanzania en India, waar de autoriteiten ongeveer 300 sociale-media-accounts blokkeerden en het gebruik van VPN’s om censuur te omzeilen verboden. In Cuba werd dichter en academicus José Gabriel Barrenechea Chávez veroordeeld tot de maximale gevangenisstraf van zes jaar voor deelname aan een vreedzaam protest.

Transnationale repressie en gedwongen ballingschap

Regeringen richten zich steeds vaker op schrijvers buiten hun grenzen door middel van transnationale repressie. Tactieken zijn onder meer processen bij verstek, dreigementen met uitlevering en intimidatie van familieleden. Zo heeft de Russische Federatie zich gericht op schrijfster Larisa Tuptsokova in Georgië, terwijl de Nicaraguaanse autoriteiten intimidatietactieken hebben gebruikt, waaronder het intrekken van de nationaliteit en het weigeren van paspoortverlenging. Dreigementen en intimidatie hebben ook de Malinese auteur Étienne Fakaba Sissoko tot ballingschap gedwongen.

Desinformatie en censuur

Het rapport wijst ook op de toenemende manipulatie van informatieruimtes. Verkeerde informatie en desinformatie, vaak versterkt door kunstmatige intelligentie, worden steeds vaker gebruikt om het publieke debat te verdraaien en lastercampagnes tegen journalisten en schrijvers aan te wakkeren. In de Filipijnen wordt Nobelprijswinnaar Maria Ressa al jaren geconfronteerd met juridische intimidatie en online aanvallen in verband met haar verslaggeving over desinformatienetwerken.

Boekencensuur en culturele onderdrukking nemen toe, met name in de VS en Canada, maar ook in Cuba, Mexico en Turkije, waarbij steeds vaker werken worden aangepakt die gender-, rassengelijkheid- en LGBTQI-kwesties behandelen. In Oost-Jeruzalem hebben Israëlische troepen boeken in beslag genomen uit een Palestijnse boekhandel en de eigenaren, schrijver en boekhandelaar Mahmoud Muna en zijn neef Ahmad Muna, kortstondig vastgehouden.

Noodhulp voor bedreigde schrijvers

Als reactie op deze bedreigingen heeft PEN International, in nauwe samenwerking met het PEN Emergency Fund, 84 noodsubsidies toegekend aan bedreigde schrijvers. Het grootste aantal ging naar Palestijnse schrijvers uit Gaza (21 subsidies), gevolgd door Myanmar (16), Afghanistan (7) en Turkije (6). Aanvullende subsidies gingen naar schrijvers uit Belarus (4), Ethiopië (2) en Nicaragua (2), terwijl ook schrijvers uit 17 andere landen steun ontvingen. Zes extra subsidies werden verstrekt aan vervolgde schrijvers uit Wit-Rusland na hun vrijlating en gedwongen ballingschap.

Tekenen van vooruitgang

Ondanks de uitdagende mondiale context documenteert de PEN International Case List 2026 ook belangrijke overwinningen, ondersteund door de belangenbehartiging van de organisatie. Deze omvatten de vrijspraak en vrijlating van de Mozambikaanse schrijver Alex Barga, de veroordeling van Hadi Matar voor de aanslag op Salman Rushdie, de vrijspraak van de Filipijnse schrijfster Amanda Echanis, de vrijlating van de Oekraïense journalist Vladyslav Yesypenko en de vrijlating van de Brits-Egyptische schrijver Alaa Abd El-Fattah.

Aanbevelingen

PEN International roept regeringen en de internationale gemeenschap op om:

• De multilaterale samenwerking te versterken, de rechtsstaat te handhaven en ervoor te zorgen dat er verantwoording wordt afgelegd voor internationale misdaden, waaronder genocide en apartheid.
• Een einde te maken aan aanvallen op burgers, schrijvers en culturele infrastructuur, en te zorgen voor humanitaire hulp en de wederopbouw van de onderwijs- en cultuursector.
• Onterecht gevangen genomen schrijvers vrij te laten, een einde te maken aan transnationale onderdrukking en gedwongen ballingschap, wetten die de vrijheid van meningsuiting beperken in te trekken en SLAPP’s aan te pakken.
• Schrijvers te beschermen tegen bedreigingen en geweld, de civiele ruimte te verdedigen en een einde te maken aan lastercampagnes en boekverboden.
• Schrijvers uit minderheidsgroepen en vrouwelijke schrijvers te ondersteunen en gelijkheid en participatie in het culturele leven te bevorderen.