Op 27 februari 2026 labelde de Belarussische KGB PEN Belarus als “extremistische formatie”. Deze maatregel is de nieuwste aanval op de culturele sector van het land, die al geruime tijd het doelwit is van aanhoudende en systematische aanvallen.

“Wij veroordelen met klem het besluit van de Belarussische autoriteiten om de activiteiten van PEN Belarus strafbaar te stellen. Onze onverschrokken collega’s hebben niets anders gedaan dan hun uiterste best doen om de Belarussische cultuur te verdedigen en te vieren. Wij staan achter PEN Belarus en andere vervolgde schrijvers, uitgevers en kunstenaars, en zullen ons blijven uitspreken totdat de rechten van alle Belarussen worden gerespecteerd”, aldus Romana Cacchioli, uitvoerend directeur van PEN International.

Op 27 februari 2026 verklaarde het Comité voor Staatsveiligheid (KGB) PEN Belarus tot “extremistische groepering”, maar deze beslissing werd pas op 4 maart bekendgemaakt. Vermoedelijke leden van “extremistische groeperingen” kunnen tot zeven jaar gevangenisstraf krijgen. Financiële steun wordt bestraft met maximaal vijf jaar gevangenisstraf, terwijl degenen die op enigerlei wijze de activiteiten van ‘extremistische groeperingen’ hebben gefaciliteerd, een gevangenisstraf van maximaal zes jaar riskeren.

PEN Belarus loopt sinds zijn oprichting in 1989 voorop op het gebied van culturele rechten in Belarus. Het centrum werd op 9 augustus 2021 door het Hooggerechtshof van Belarus ontbonden te midden van een brute onderdrukking van dissidenten en verhuisde vervolgens naar Polen. PEN Belarus speelt een leidende rol in de verdediging van de Belarusse cultuur, taal en identiteit, onder meer door nauwlettend toe te zien op schendingen van culturele en mensenrechten tegen culturele werkers. 

In een besluit van 3 maart 2026 heeft de KGB verschillende uitgevers tot “extremistische groeperingen” verklaard. Het besluit is gericht tegen uitgeverijen die boeken in het Belarussisch drukken, waaronder de Kamunikat.org Foundation, Lohvinau Publishing House en Andrei Yanushkevich Publishing. Ook Belarussische uitgevers en boekdistributeurs die in Belarus en in het buitenland actief zijn, werden aan de lijst toegevoegd, waaronder Jarosław Iwaniuk (Kamunikat.org Foundation) en Andrej Januškievič (Knihauka Books, Andrei Yanushkevich Publishing), die momenteel in Polen zijn gevestigd, en Ihar Łohvinaŭ (Lohvinau Publishing), die vanuit Litouwen opereert. Zmicier Kołas (uitgeverij, geliquideerd in 2023), Vacłaŭ Bahdanovič (uitgeverij Technalohija) en Aleś Jaŭdaha (knihi.by) worden sinds 17 februari 2026 op administratieve gronden vastgehouden in Belarus en zullen waarschijnlijk strafrechtelijk worden vervolgd. 

Dat PEN Belarus het label ‘extremistische formatie’ kreeg, heeft consequenties voor PEN-leden en sympathisanten die naar Belarus reizen of zich daar bevinden.

Onze collega’s van PEN Belarus stelden daarom het volgende advies op voor wie naar Belarus reist of zich daar bevindt:

• meld je af voor alle sociale netwerken van PEN Belarus
• ruim je browsergeschiedenis op, verwijder de correspondentiegeschiedenis met PEN BElarus (sociale netwerken, messenger, mail), verwijder likes, share en reacties;
• communiceer niet op onbeschermde manieren met PEN Belarus;
• blijf kalm en wees trouw aan de kracht van het woord.

PEN Belarus zet zoals voorheen zijn werking verder.