“Ik merk dat er druk op de ketel zit.“
PEN Vlaanderen richt zich niet enkel op het vrije woord in andere landen, maar houdt ook de vinger aan de pols in eigen land. Recente evoluties in het maatschappelijk debat, onder meer door de toenemende rol van sociale media, zorgen ervoor dat we waakzaam moeten blijven voor de bescherming van het vrije woord voor auteurs, journalisten en academici. In de maandelijkse rubriek ‘PEN vraagt… en bij ons’ interviewen we een Vlaamse auteur over het vrije woord in Vlaanderen.
Op 3 augustus 2025 viert Gerard Alsteens – beter bekend als GAL – zijn 85ste verjaardag. Een uitzonderlijke mijlpaal in het leven van een van de meest invloedrijke politieke tekenaars die België ooit gekend heeft. Wij grijpen deze gelegenheid graag om hem onze PEN-vragen voor te leggen. GAL heeft zich de afgelopen decennia onderscheiden door zijn compromisloze stijl, scherpe maatschappijkritiek en uitgesproken engagement. Als enige politieke tekenaar met het officiële statuut van journalist, heeft hij zich een unieke positie verworven binnen de Belgische media. Zijn werk overstijgt de traditionele cartoon: het is kunst, aanklacht en visueel commentaar in één.
Zijn wij in België echt vrij te maken of schrijven wat wij willen?
Tot nu toe wel, alhoewel er toch druk op de ketel zit, ik herinner me een tentoonstelling die in Brussel plaats vond naar aanleiding van de aanslag op Charlie Hebdo, toen was in de omgeving van de Galerij meer politie aanwezig dan genodigden, een vreemd gevoel. En maar te bedenken dat toen in Parijs, politici op de eerste rij meestapten zoals Erdogan, Orban en Netanyahu. Die in hun thuisland de vrije meningsuiting beknotten.
Moet je als politiek tekenaar voorzichtig zijn om niemand te bruuskeren?
Niet echt, soms is provocatie bedoeld om een reflectie of een discussie op gang te trekken.
Moeten de tekeningen die we maken politiek correct zijn?
Ik ervaar dat ik steeds naar geloofwaardig gecheckt en dubbel gecheckt nieuws handel. Er is zoveel fake nieuws te lezen en te zien op de sociale media, neem nu de door AI bewerkte beelden en filmpjes, ze zijn erg geloofwaardig maar zijn het heel vaak ook niet, waardoor ook echt beelden nieuws onecht ervaren kan worden.
Durf je soms niet te tekenen uit angst in een bepaald hokje geplaatst te worden?
Als politieke tekenaar kan het praktisch niet anders, dat je in een hokje terecht komt, dit is een uitgemaakte zaak, en is ook helemaal niet erg.
Bestaat er volgens jou zoiets aks marktcensuur? Primeren commerciële overwegingen boven beeldkwaliteit en inhoud in de uitgeverswereld?
Ik noem het geen censuur, maar ik weet dat wanneer mijn tekening in dezelfde katern zit en aan de overkant van die katern een publiciteit staat, dan krijgt de publiciteit voorrang wat kleurbepaling betreft. Uiteraard kunnen dag-en weekbladen niet bestaan zonder publiciteit, maar toch….
Heb je ooit dingen getekend waarvan je spijt hebt?
Wanneer je 65 jaar bedrijvig bent in de pers, kan je nauwelijks anders dan soms retroactief spijt hebben oven dingen die men op papier heeft gezet. Bijvoorbeeld: mijn eerste tekeningen rond het Palestijns – Israëlisch conflict waren eenzijdig pro Israël. Geboren in 1940 en opgegroeid met de wetenschap van wat voor leed de Joodse gemeenschap onderging en mijn onwetendheid van toen bracht mij om dergelijke tekeningen te maken.
Heb je ooit iets moeten schrappen uit een tekening op de vraag van de hoofdredacteur?
Een tekening waarop bovenaan een berg schedels het hoofd van Netanyahu stond, met het bijschrift: übermensch, vroeg de hoofdredacteur om dat woord te verwijderen. Ik deed het maar…
Tekenaars worden vaak beïnvloed door beelden van anderen, ze bouwen verder op fundamenten die anderen legden. Waar ligt voor jou de grens tussen inspiratie en toeëgening ?
Tekenaar die zoals ik, zo weinig mogelijk tekst willen gebruiken om zo sterk mogelijk met beelden te communiceren doen vooral beroep op zeggingskracht van het beeld op zich. Den men op eenzelfde beeldend idee komt, kan natuurlijk gebeuren. Veel is al in beeld gebracht maar er is natuurlijk de manier waarop dat het een eigen persoonlijk werk maakt.
Welk advies heb je voor beginnende tekenaars?
Ik zei regelmatig tegen de studenten, gun u, met vallen en opstaan, tien jaar de tijd om je eigen weg te vinden, maar weet ook dat je op elke leeftijd tot creatie in staat bent. Louise Bourgeois was 70 toen ze doorbrak en ze werkte tot haar 99ste.
Welke kunstenaar, levend of overleden wil je graag ontmoeten, waarover wil je het met hem of haar hebben?
In juli 1970 stond ik met mijn wijsvinger op 3 cm van de poort van Le Mas ‘Notre-Dam-De_Vie’ in Mougins, de laatste woonplaats van Picasso en zijn echtgenote Jacqeline Rogue. Ik was speciaal naar die plek boven Cannes gereden met mijn Renault R4, maar toen ik daar stond bedacht ik mij en reed ik weg. De eer aan mezelf houdend want waarom zou hij mij ontvangen hebben? Ik was alleen bovenmatig geïntrigeerd door die alles kunnende duivelskunstenaar! Ondermeer zou ik gevraagd hebben, wat voelde hij toen hij als jonge knaap wist dat zijn vader, ook een goede kunstenaar en tevens de leraar van de piepjonge Pablo ( hij begon te tekenen toen hij 7 jaar was), ermee ophield te schilderen en te tekenen omwille van zijn overgetalenteerde zoon. Waarom hij de naam van zijn moeder koos om zijn werk te ondertekenen, Jose Ruiz Y Blaseo, vadersnaam, wat was de reden dat hij lid geworden was van de communistische partij? Wat betekent vaderschap? En voelde hij zich zelf een goede vader?