“Ergens in je hart moet je als schrijver alleen kunnen staan; alleen dan ben je vrij, maar dat is natuurlijk heel lastig.”

PEN Vlaanderen richt zich niet enkel op het vrije woord in andere landen, maar houdt ook de vinger aan de pols in eigen land. Recente evoluties in het maatschappelijk debat, onder meer door de toenemende rol van sociale media, zorgen ervoor dat we waakzaam moeten blijven voor de bescherming van het vrije woord voor auteurs, journalisten en academici. In de maandelijkse rubriek ‘PEN vraagt… en bij ons’ interviewen we een Vlaamse auteur over het vrije woord in Vlaanderen.

Tinneke Beeckman is filosofe, schrijfster en columnist. Ze publiceerde onder andere het bekroonde Door Spinoza’s lens (2012). In haar laatste boek Ken jezelf (Boom), leidt ze de lezer langs de grootste geesten uit de filosofie en wereldliteratuur: van Socrates, Hannah Arendt en Albert Camus tot Marcel Proust en Virginia Woolf. Hoe ervaart zij het vrije woord in Vlaanderen?

Durf je in interviews vrijuit spreken of leg je jezelf soms beperkingen op?
Ik leg mezelf beperkingen op, vooral in de zin dat ik een scheiding probeer te maken tussen het private en het publieke; niet elke innerlijke of persoonlijke gedachte moet je openbaar maken.

Moet je als schrijver voorzichtig zijn om niemand te bruuskeren?
Ergens in je hart moet je als schrijver alleen kunnen staan; alleen dan ben je vrij, maar dat is natuurlijk heel lastig.

Moeten de boeken die we schrijven politiek correct zijn?
Neen, liefst niet, je moet altijd meerdere zijden van een zaak kunnen belichten, zelfs de zijde die op een bepaald moment onaanvaardbaar lijkt.

Durf je soms iets niet op te schrijven uit angst in een bepaald hokje geplaatst te worden?
Hokjs kunnen fataal zijn, daarom schrijf ik wat ik wil, maar ik let op de formulering, en retorisch probeer ik het perspectief zo breed mogelijk te houden.

Hoe beïnvloedt sociale media de vrije meningsuiting volgens jou?
Er is heel veel negativiteit op sociale media, en dat is een zeer slechte zaak; idealiter voel je je veilig als je ideeën wil aftoetsen.

Bestaat er volgens jou zoiets als marktcensuur? Primeren commerciële overwegingen boven literaire kwaliteit in de uitgeverswereld?
Als je in deze wereld wil overleven, moet je ervoor zorgen dat iemands cijfers stijgen (cijfers van winst, omzet, kijk-, luister-of leescijfers, kiezers), en dat geldt dus ook in de uitgeverswereld.

Heb je ooit dingen geschreven waarvan je spijt hebt?
Als ik weet dat ik vanuit de juiste motieven schrijf (filosofische verheldering), dan is er weinig reden om spijt te hebben.

Heb je ooit iets uit je manuscript moeten schrappen van een uitgever/redacteur/sensitivity reader?
In mijn manuscripten wordt duchtig geschrapt, maar voorzover ik weet alleen om de tekst zelf beter te maken, dus niet uit politieke gevoeligheid.

Welk boek hoort volgens jou thuis in onze PEN-boekenkast waarin we boeken van gevangen schrijvers of schrijvers in ballingschap verzamelen?
‘Notities uit de gevangenis’ door Antonio Gramsci, want het is nog altijd een erg relevant boek.

Welk advies heb je voor beginnende schrijvers?
Je weet nooit wat succesvol zal zijn, je moet gewoon verder doen, veel schrijven en schrappen, dan komt het wel goed.