Op 16 september 2026 werden er opnieuw drie gevangen schrijvers vrijgelaten uit de Belarussische gevangenis en gedwongen in ballingschap gestuurd. Naar aanleiding van de vorige vrijlatingen in maart 2026 schreef onze flatgast Olga Bubich deze tekst, die deel uitmaakt haar nieuwe boek in wording ‘Studies from Memory. In oktober en november is zij opnieuw te gast in onze PEN-flat en zal zij fragmenten uit het boek met het publiek delen (meer informatie volgt nog).

Tekst: Olga Bubich
Originele titel: Making Animals happy.
Vertaling Ine Pisters

Een screenshot uit een aflevering van The Record, een nieuwsprogramma van Newsmax-TV dat wordt gepresenteerd door Greta van Susteren. Het betreft de uitzending van 20 maart 2026 die ik de dag erna zag via een link op de officiële Facebookpagina van het TV-kanaal.
In dit screenshot herken je de visuele grammatica van een Amerikaanse live nieuwsuitzending. Het scherm is opgedeeld in drie delen: twee medium close-ups – één van Greta van Susteren en één van haar gesprekspartner ‘op het terrein’, speciaal gezant voor Belarus John P. Coale – en als derde element een breder horizontaal paneel met een groepsfoto die de dag ervoor is genomen aan de Belarussisch-Litouwse grens.
De groep bestaat uit vijftien voormalige politieke gevangenen, die samen met 235 anderen zijn vrijgelaten, als onderdeel van wat het programma omschrijft als ‘de grootste vrijlating van politieke gevangenen in de Amerikaanse geschiedenis’. Onder hen poseren de Litouwse diplomaat Asta Andrijauskienė, Coale zelf en een niet-geïdentificeerde grote, glimlachende man in een duur ogend pak en glimmende leren schoenen. Andrijauskienė staat tussen mensenrechtenverdediger Nasta Loika en de scholier Mikita Zalatarou in. De laatste valt op door zijn toeristische shirt met opschrift I ♥ Prague. Het contrasteert met de overwegend zwarte kleding van de anderen. De mouwen van Nasta Loika’s zwarte trui zijn zo ver naar beneden getrokken dat ze haar handen bijna volledig bedekken, alsof ze het koud heeft en zichzelf probeert te verwarmen.
Coale wordt geflankeerd door twee jonge blonde vrouwen: Marfa Rabkova, coördinator van de vrijwilligersdienst Viasna, en journaliste Katsiaryna Andreeva. Andreeva draagt een open kledingstuk dat lijkt op een korte gewatteerde jas. Beiden werden in 2020 gearresteerd: Rabkova was toen 25, Andreeva 28 jaar oud. Hoewel de emoties op de gezichten niet allemaal goed te ontcijferen zijn, omschrijft de presentator de groep als ‘in de zevende hemel’ en voegt daaraan toe dat ze ‘nooit hadden gedacht dat deze dag zou komen’.
Ondanks het ogenschijnlijk geënsceneerde karakter lijkt het erop dat de foto vanaf de linkerkant van de ruimte werd gemaakt. Ook kun je opmerken dat het niet om een fotograaf gaat die opdracht kreeg voor deze groepsfoto. De meeste personen maken geen oogcontact met de camera. Op de voorgrond staat een grijze, achteloos achtergelaten bureaustoel met enkele blauwe tassen erop, wat de rechterkant van de groep gedeeltelijk aan het zicht onttrekt. Het wijst op gehaastheid. Twee diplomaten staan lukraak in de groep en blokkeren deels het zicht op de gevangenen.

De kleine groep dissidenten werd onder dwang Belarus uitgezet, hen werd niet de keuze gelaten om te blijven. Desondanks bestempelt de Breaking News informatiestrook onderaan het scherm de actie als ‘een vrijlating’.
Bij de introductie van de speciaal gezant als ‘een heel bijzonder persoon die velen van u natuurlijk kennen als mijn echtgenoot’, voegt van Susteren toe dat ze zojuist de ‘allergemakkelijkste opdracht’ uit haar carrière uitvoert. In haar eerste vraag aan Coale wil ze weten hoeveel mensen zijn vrijgelaten. Dit formuleert ze als: ‘Hoeveel heb je er vandaag uit gekregen?’ Ze is ook geïnteresseerd in hoe de gevangenen hem bij hun vrijlating reageerden. Want, zo redeneert ze, ‘velen dachten dat ze in de gevangenis zouden sterven… en dan ontdekken ze dat er een Amerikaan is aangekomen… en hen eruit haalt’.
Twee keer wat aarzelt hij wat over de formulering – ‘hooggeplaatste mensen die… lazen… leidden… een deel van het verzet’ – maar dan beschrijft Coale de gevangenen als ‘heel opgewonden, echt dolgelukkig’ en hun families als ‘hysterisch’. Zijn dramatische relaas voert hem ten tonele in de rol van redder en suggereert zowat een direct verband tussen zijn optreden en hun vrijheid: ‘Ik opende de deur van het busje, ik liep naar binnen, ik zei: “Jullie zijn vrij!” Ze wisten niet dat ze de vrijheid tegemoetliepen en ik zei dat… ik zei: “President Trump heeft me gestuurd om jullie te bevrijden!”’ En ‘Het maakt alles wat we doen de moeite waard…,’ dat voegt hij er nog toe. ‘Het draagt ertoe bij dat de wereld ziet dat wij niet alleen in oorlog zijn, we doen niet alleen dat, we zijn ook een zeer empathisch volk en we geloven in mensenrechten en humanitaire projecten… het geeft mensen vrijheid, mensen die die jarenlang niet hadden en nu wel.’
Onderaan het scherm loopt een informatiestrook – witte tekst op een blauwe band – met deze berichten: ‘BIBI: Iran heeft geen capaciteit meer voor uraniumverrijking. Extra schepen en mariniers ingezet in het Midden-Oosten. Tulsi Gabbard: raketdreiging voor de VS neemt toe.’
Greta van Susteren laat haar trots en vreugde over de prestaties van haar man de vrije loop. Het stel is 37 jaar getrouwd en Greta lijkt haar hardwerkende echtgenoot te missen. Ze sluit de live-uitzending af met een persoonlijke noot en belooft aan haar speciale gezant in Belarus dat ze hem de volgende dag op de luchthaven zal komen ophalen. Waaraan ze toevoegt: ‘Ik weet zeker dat de dieren allemaal blij zullen zijn je te zien. Ik weet niet of ze echt zullen waarderen wat je hebt gedaan, maar toch…’
Het item duurde bijna zeven minuten. Van de vrijgelaten Belarussische activisten wordt er niet één bij naam genoemd.