Onze collega’s van PEN Belarus publiceerden opnieuw een rapport over de schendingen van culturele rechten en mensenrechten van personen uit de culturele sector.
Dit zijn de belangrijkste bevindingen:
Begin 2026 hield de politiek gemotiveerde vervolging van Belarussische cultuurdragers aan. Culturele activiteiten, met name literair werk, werden nog steeds strafbaar gesteld. De Verenigde Staten bemiddelden via onderhandelingen met het regime van Loekasjenko in de vrijlating van een nieuwe groep politieke gevangenen, maar daarna volgden er weer nieuwe arrestaties. Waarnemers melden dat personen die door gratie zijn vrijgelaten, vaak te maken krijgen met gedwongen ballingschap, het verlies van identiteitspapieren en de inbeslagname van hun in de gevangenis geschreven manuscripten. Er is ook een nieuwe vorm van vervolging opgedoken: het intrekken van geldige paspoorten van gedeporteerde burgers.
Opvallende repressieve maatregelen in de culturele sector omvatten ongekende druk op onafhankelijke uitgevers en boekdistributeurs. Deze maatregelen omvatten aanhoudingen, ondervragingen, administratieve arrestaties en strafrechtelijke vervolging. De activiteiten van de in Minsk gevestigde uitgeverij Technalohija werden opgeschort. De stichting Kamunikat.org en de uitgeverijen Gutenberg, Łohvinaŭ en Januškievič – die allemaal legaal Belarussische boeken in het buitenland uitgeven – werden bestempeld als “extremistische groeperingen”.
Verschillende andere belangrijke culturele initiatieven ondergingen een soortgelijk lot. PEN Belarus, de oudste mensenrechtenorganisatie van het land voor literaire professionals, wordt nu tot de “extremistische groeperingen” gerekend.
Strafrechtelijke vervolging en administratieve druk hebben talrijke culturele figuren getroffen. Zo kreeg muzikant Aleh Chamienka, frontman van de folk-moderne band Pałac, een gevangenisstraf van drie jaar opgelegd voor het produceren van muzikale radioprogramma’s. Andere voorbeelden zijn aanhoudingen in de culturele ruimte Parason in Minsk, administratieve straffen voor deelname aan het traditionele Hukannie Viasny-ritueel (Oproep aan de Lente), de uitbreiding van onofficiële zwarte lijsten van artiesten en de wijdverbreide annulering van grote jaarlijkse muziekfestivals.
Er zijn aanwijzingen dat particuliere bedrijven in de cultuur- en entertainmentsector zijn genationaliseerd. Kvitki.by, het grootste platform voor de verkoop van evenemententickets in het land, werd in september 2025 gedwongen zijn activiteiten te staken en zag zijn handelsmerken overgedragen aan Belarusian Lotteries, een staatsbedrijf dat onder toezicht staat van het kabinet van de president.
Naast diverse vormen van transnationale repressie zijn er meldingen dat veiligheidstroepen verbannen Belarussen intimideren en bedreigen tijdens de viering van hun nationale feestdag, de Dag van de Vrijheid.
De algemene mensenrechtensituatie in Belarus blijft kritiek. Op 30 maart 2026 heeft de VN-Mensenrechtenraad tijdens zijn 61e zitting een resolutie over Belarus aangenomen waarin de ernst van de situatie in het land en de aanhoudende straffeloosheid voor schendingen worden weerspiegeld. Desondanks blijft Belarus fundamentele aanbevelingen met betrekking tot de vrijheid van meningsuiting, vergadering en vereniging negeren.