“Een van de mooiste motto’s uit de literatuur is dit van de Franse schrijver Guillevic: Ik engageer niet mijn literatuur, ik engageer mijn leven.“

PEN Vlaanderen richt zich niet enkel op het vrije woord in andere landen, maar houdt ook de vinger aan de pols in eigen land. Recente evoluties in het maatschappelijk debat, onder meer door de toenemende rol van sociale media, zorgen ervoor dat we waakzaam moeten blijven voor de bescherming van het vrije woord voor auteurs, journalisten en academici. In de maandelijkse rubriek ‘PEN vraagt… en bij ons’ interviewen we een Vlaamse auteur over het vrije woord in Vlaanderen.

Elvis Peeters is een duo. Hun romans De ontelbaren, Dinsdag, Jacht, De ommelanden, Wat alleen wij weten,… werden genomineerd voor belangrijke literaire prijzen. Hun kinderboeken rond Meneer Papier werden een animatiereeks en het prentenboek Kijk dan toch! won de Boon Publieksprijs. In 2024 ontving het duo Elvis Peeters de Ultima voor Letteren voor hun ganse oeuvre. Ze zijn mentor van een van onze PEN-auteurs. Hoe ervaren zij het vrije woord in Vlaanderen?

Censureer je jezelf in wat je schrijft?
Absoluut niet.

Moeten de boeken die we schrijven politiek correct zijn?
Neen. We schrijven over wat we te zeggen hebben, op een manier die de lezer kan raken. ‘Politieke correctheid’ is  een fluctuerend gegeven waar wij als schrijvers niet willen mee bezig zijn. Een schrijver moet wel achter ieder woord en iedere komma staan die hij/zij wil publiceren.

Waar liggen voor jou de grenzen van vrije meningsuiting?
Bij de vrijblijvendheid ervan. Een mening hebben is gemakkelijk, je moet ze weten te staven en als dat niet lukt deugt ze niet, die grens moet je niet willen overschrijden. 

Wat is volgens jou op dit moment de grootste bedreiging voor het vrije woord?
Dat vrijheid soms verward wordt met egoïsme en de waan van de dag die maakt dat sommigen ondoordacht gaan meningen spuien.

Heb je ooit iets uit je manuscript moeten schrappen van een uitgever/redacteur/sensitivity reader?
Gelukkig nog nooit. We zouden het ook niet dulden. Wel praten we steeds grondig door over onze manuscripten en de strekking ervan, daar steken we vaak veel van op. Met dank aan onze redactrice.

Welk boek zou je sturen aan de leiders van zijn of haar land?
Een boek dat we aan om het even welke leider van een land of van een multinationale onderneming zouden willen sturen is: ‘Het ontmantelen van de demos’ van Wendy Brown. En we zouden het ook graag sturen aan alle ondergeschikten van deze leiders.

Welke verantwoordelijkheden dragen schrijvers volgens jou?
Dezelfde verantwoordelijkheden als iedere mens, een van de mooiste motto’s uit de literatuur is dit van de Franse schrijver Guillevic: Ik engageer niet mijn literatuur, ik engageer mijn leven.

Schrijvers worden vaak beïnvloed door de woorden van anderen, ze bouwen verder op fundamenten die anderen legden. Waar ligt voor jou de grens tussen inspiratie en toe-eigening?
Plagiaat lijkt me een vorm van toe-eigening, maar toe-eigening kan ook zeer geïnspireerd zijn, lees bijvoorbeeld De kletskous (Le Bavard) van Louis-René des Forêts.

Welk advies heb je voor beginnende schrijvers?
Leer de taal en oefen.  

Welke schrijver, levend of overleden, wil je graag ontmoeten? Waarover wil je het met hem of haar hebben?
Homeros, waarom is hij er ooit aan begonnen?